ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
916
سفرنامه شاردن ( فارسى )
هندوستان به بسيط زمين انتقال يافته سفرهايى است كه بيشتر دانشوران يونان در آغاز آشنايى با فلسفه و علوم ديگر ، براى آموختن دانش و هنر بيشتر به هندوستان كردهاند . از جمله فيثاغورث كه در مصر نتوانسته بود مسائل مربوط به تناسخ را كاملا تجزيه و تحليل و خود را قانع كند ، به اميد اين كه مشكل به روى گشوده گردد به هندوستان سفر كرد و مرادمند بازگشت . افزون بر اين ، آراء ذيمقراطيس و اپيكور دربارهء اتم يعنى جزء لا يتجزا كاملا همانند نظريههايى است كه پيش از اين دو ، حكيمان و دانشوران هند اظهار داشتهاند . و من بر اين اميدم كه در تلو مطالب كتاب مقدّس در اين باره به تفصيل اظهار نظر كنم . به اعتقاد من محلّ تولّد و خاستگاه انديشههاى متعالى بشر سرزمينى بوده واقع در وراى مدار رأس السرطان و در طرف گانژ ( Ganje ) و هنوز هم در آن جا مكاتب برهمنان بسى بيش از نقاط ديگر هند است . در طىّ نخستين سفرم بر اين گمان بودم كه خاستگاه علوم در سرزمينهاى دور تر از هند يعنى چين بوده ولى وقتى به هندوستان درآمدم و در اين زمينه به مطالعه و تحقيق پرداختم دريافتم كه خيالم باطل بوده و كاملا تغيير عقيده دادم . در دنبالهء بحث خود بايد بگويم كه ايرانيان بر اطلاق استعداد و نيروى فكرى خويش را صرف آموختن دانش و فرهنگ مىكنند و دستيابى به علم و هنر را برترين آرمانهاى خود مىدانند و در اين زمينه به ترقيّات علمى مهمى نايل آمدهاند ، و پس از مسيحيان اروپا سرآمد دانشمندان جهانند ، و از چينيان بسى پيشى گرفتهاند . با اين كه بسى از مردمان حتى برخى از محققان بر اين باورند كه چين از نظر دانش و فرهنگ و هنر به مراتب بلند دست يافته همچنين از جهت فراخى سرزمين و وفور ثروت و تواناييهاى ديگر موقع ممتاز و شگفتانگيز دارد ، من اين عقيده را نمىپذيرم . زيرا چينيان در دانش ستارهشناسى و اخترگرى كه خاص مشرق زمين به ويژه آنان بوده پيشرفت قابلى نكردهاند و با اين كه بر عموم ، مردم چين به دانش ستارهشناسى اعتقاد و توجّه دارند به مراتبى در خور توجّه دست نيافتهاند . ايرانيان به طور كلّى دانشمندان را گرامى مىدارند ، و هر كه را به تحصيل دانش بكوشد شايسته و در خور آفرين و تحسين مىشمارند و چندان به تكريم و تعظيم دانش و هنر مىكوشند كه گويى گوهر جان آنان سرشته به دوستدارى علم و هنر مىباشد . به سخن ديگر اين ملت دانشطلب چنان شيفته و دلباختهء فرهنگ است